20 yaş dişi ne zaman çekilmeli?

20 yaş dişi, ağzın en arkasında çıkan üçüncü büyük azı dişidir. Çoğu kişide 17 ile 25 yaş arasında sürmeye başlar. Çene büyüklüğü yeterli değilse bu diş tam çıkamaz, yan yatar ya da kemik içinde kalır. Bu yazıda 20 yaş dişinin ne zaman çekilmesi gerektiğini ve sürecin nasıl ilerlediğini anlatıyoruz.

Kısaca: 20 yaş dişi sorun çıkarmıyorsa ve düzgün sürmüşse çekilmesi gerekmeyebilir; düzenli kontrolle izlenebilir. Tekrarlayan diş eti iltihabı, ağrı, komşu dişte çürük ya da kök erimesi, kist veya ortodontik plan varsa çekim önerilir. Karar muayene ve röntgenle verilir.

20 yaş dişi neden sorun çıkarır?

İnsan çenesi zaman içinde küçülmüş, ama diş sayısı aynı kalmıştır. Bu yüzden en son çıkan 20 yaş dişleri için çoğu zaman yer kalmaz. Bu durumda diş:

• Tamamen kemik içinde kalabilir,

• Diş eti altında yarım kalabilir,

• Öndeki dişe doğru yatık sürebilir,

• Düzgün sürse de en arkada olduğu için temizlenmesi zor olabilir.

Hangi belirtiler dikkat gerektirir?

• Arka bölgede tekrarlayan ağrı ve şişlik,

• Yarım çıkan dişin üzerindeki diş etinde iltihap,

• Ağız açmada zorluk,

• Kötü tat ya da ağız kokusu,

• Yanak ya da çene altında şişlik,

• Öndeki dişte hassasiyet ya da çürük.

Bu belirtiler fark edilirse muayene ve röntgen gerekir.

20 yaş dişi ne zaman çekilmeli?

Şu durumlarda çekim çoğu zaman önerilir:

1. Tekrarlayan iltihap: Yarım çıkan dişin çevresinde sık tekrarlayan diş eti iltihabı.

2. Komşu dişe zarar: Öndeki dişte çürük ya da kök erimesi.

3. Kist: Dişin çevresinde kist gelişmesi.

4. Çürük: 20 yaş dişinin kendisinde onarılamayan çürük.

5. Tedavi planı: Ortodontik ya da protetik tedavi gereği.

Belirti vermeyen, düzgün sürmüş ve temizlenebilen dişler genellikle çekilmez. Düzenli kontrolle izlenir.

Çekim nasıl yapılır?

Gömülü diş çekimi lokal anestezi altında yapılır.

1. Röntgen: Dişin konumu ve alt çenedeki sinire yakınlığı değerlendirilir. Gerekirse üç boyutlu görüntü alınır.

2. Uyuşturma: Bölge lokal anestezi ile uyuşturulur.

3. Erişim: Diş eti açılır, gerekirse kemik bir miktar kaldırılır.

4. Çekim: Diş bazen parçalara ayrılarak çıkarılır. Bu yöntem daha az kemik kaldırmayı sağlar.

5. Dikiş: Bölge temizlenir ve dikilir.

İşlem sırasında baskı hissedilebilir, ama uyuşturma altında ağrı hissedilmemesi hedeflenir.

Çekimden sonraki günler

Gömülü diş çekiminden sonra birkaç gün şişlik ve ağız açmada zorluk olabilir. Şişlik çoğu zaman ikinci ya da üçüncü gün en belirgin halini alır ve sonra azalır.

İyileşmeyi kolaylaştırmak için:

• Tamponu yarım saat kadar ısırın,

• İlk gün aralıklı soğuk uygulama yapın,

• İlk 24 saat ağzınızı çalkalamayın ve tükürmeyin,

• Sigara içmeyin, pipetle içecek içmeyin,

• Ilık ve yumuşak yiyecekler seçin,

• Önerilen ilaçları düzenli kullanın,

• Sonraki günlerde önerilen gargarayı kullanın.

Hekime başvurun:

• Üçüncü günden sonra artan ağrı,

• Kötü koku ve tat,

• Ateş,

• Durmayan kanama,

• Dudak ya da dilde uzun süren uyuşukluk.

Çekim yerinde pıhtı erken kaybedilirse "kuru soket" denen ağrılı bir durum gelişebilir. Sigara ve erken çalkalama bu riski artırır.

Hangi yaşta çekilmeli?

Kökler tam gelişmeden, genç yaşta yapılan çekimlerde iyileşme çoğu zaman daha hızlıdır. Ancak bu, sorun olmayan dişlerin mutlaka erken çekilmesi gerektiği anlamına gelmez. Karar, dişin konumuna ve risklere göre kişiye özel verilir.

20 yaş dişi hakkında yanlış bilinenler

"Her 20 yaş dişi çekilmeli"

Hayır. Düzgün sürmüş, temizlenebilen ve sorun çıkarmayan 20 yaş dişleri ağızda kalabilir. Kontrollerde izlenmesi yeterlidir.

"Ağrı geçtiyse sorun kalmadı"

Yarım çıkan dişin çevresindeki iltihap ilaçla geçici olarak geçebilir. Ama neden ortadan kalkmadığı için sıklıkla tekrarlar.

"Çekimden sonra yüz şekli değişir"

20 yaş dişinin çekimi yüz şeklini kalıcı olarak değiştirmez. Birkaç gün süren şişlik geçicidir.

Çekimden sonra beslenme önerileri

İlk günlerde çiğnemesi kolay, ılık yiyecekler tercih edilmelidir:

• Yoğurt, ayran ve sütlü tatlılar,

• Ilık çorbalar,

• Patates püresi, yumurta, iyi pişmiş makarna,

• Muz gibi yumuşak meyveler.

Kaçınılması gerekenler:

• Çok sıcak çorba ve içecekler,

• Çekirdek, kuruyemiş ve cips gibi kırıntılı yiyecekler,

• Baharatlı ve asitli yiyecekler,

• Alkol ve sigara,

• Pipetle içmek (pıhtıyı yerinden oynatabilir).

Çekimden sonraki gün diğer dişlerinizi fırçalamaya devam edin. Çekim bölgesini hekim söyleyene kadar fırçalamayın.

Üst ve alt 20 yaş dişleri arasındaki fark

Üst çenedeki 20 yaş dişleri çoğu zaman daha kolay çekilir. Kemik daha yumuşaktır ve diş çoğu kez daha az yatıktır. Ancak bu dişlerin kökleri bazen sinüs boşluğuna yakındır.

Alt çenedeki 20 yaş dişleri daha sık gömülü kalır. Kemik daha serttir ve dişin kökleri alt çene sinirine yakın olabilir. Bu yüzden alt dişlerde röntgen değerlendirmesi daha ayrıntılı yapılır. Gerekirse üç boyutlu görüntü alınarak sinirle olan mesafe ölçülür.

Bu bilgiler çekimin nasıl planlanacağını ve ne kadar süreceğini belirler. Riskler ve beklentiler işlemden önce size anlatılır.

Sık sorulan sorular

Çekimden sonra dikişler ne zaman alınır?

Eriyen dikiş kullanılmadıysa dikişler genellikle bir hafta civarında alınır. Bu kontrolde iyileşme de değerlendirilir.

Çekim yeri ne zaman tamamen iyileşir?

Diş eti birkaç hafta içinde kapanır. Kemiğin tamamen dolması birkaç ay sürebilir. Bu süreçte yiyecek kaçarsa yemekten sonra ılık suyla nazikçe çalkalamak yeterlidir.

20 yaş dişi diğer dişleri çapraştırır mı?

Bu konu tartışmalıdır. Ön dişlerdeki çapraşıklığın birçok nedeni vardır. Yalnız bu nedenle çekim kararı verilmez, ortodontik planla birlikte değerlendirilir.

Dört 20 yaş dişi aynı anda çekilebilir mi?

Duruma göre aynı seansta ya da ayrı seanslarda çekilebilir. Çoğu zaman aynı taraftaki alt ve üst dişler birlikte planlanır.

Çekimden sonra ne zaman işe dönülür?

Çoğu kişi bir iki gün içinde günlük işine döner. Zor çekimlerde birkaç gün dinlenmek gerekebilir.

Terimler

• Gömülü diş: Kemik ya da diş eti içinde kalmış, sürmemiş diş.

• Yarı gömülü diş: Bir kısmı ağızda görünen, tam sürmemiş diş.

• Perikoronit: Yarım çıkan dişin üzerindeki diş etinin iltihabı.

• Kuru soket: Çekim yerindeki pıhtının erken kaybıyla oluşan ağrılı durum.

Akılda kalması gerekenler

• Her 20 yaş dişi çekilmez, sorun çıkarmayanlar izlenebilir.

• Tekrarlayan iltihap, komşu dişe zarar ve kist çekim nedenidir.

• Çekim lokal anestezi altında yapılır.

• İlk gün çalkalamamak ve sigara içmemek iyileşmeyi kolaylaştırır.

Kaynaklar

• NHS: Wisdom tooth removal

• American Dental Association, MouthHealthy: Wisdom Teeth

• Türk Dişhekimleri Birliği

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. 20 yaş dişinizle ilgili şikâyetiniz varsa randevu alarak muayene olabilirsiniz.