Şeffaf plak mı, tel tedavisi mi?

Dişlerini düzeltmek isteyen yetişkinlerin en sık sorduğu soru şudur: şeffaf plak mı tel mi? İki yöntem de dişleri kontrollü kuvvetlerle hareket ettirir. Ama görünüm, günlük kullanım ve tedavi edebildikleri sorunlar açısından farklıdır. Bu yazıda iki yöntemi yan yana koyuyoruz.

Kısaca: Şeffaf plaklar neredeyse görünmez, yemek ve fırçalama sırasında çıkarılır, ama günde yaklaşık 20–22 saat takılmazsa sonuç alınamaz. Tel tedavisi sabittir, kullanım disiplini gerektirmez ve daha karmaşık diş hareketlerinde çoğu zaman daha öngörülebilirdir. Hafif ve orta düzey çapraşıklıkta şeffaf plak, karmaşık kapanış sorunlarında tel öne çıkar.

Şeffaf plak nasıl çalışır?

Şeffaf plak tedavisinde dişlerin hareketi bilgisayarda planlanır. Bu plana göre bir dizi şeffaf plak hazırlanır. Her plak dişleri planlanan yöne biraz taşır. Plaklar genellikle bir iki haftada bir değiştirilir. Bazı dişlere küçük, diş renginde tutunma noktaları yapıştırılabilir.

Tel tedavisi nasıl çalışır?

Tel tedavisinde dişlere küçük braketler yapıştırılır. Braketler bir telle birbirine bağlanır. Tel belirli aralıklarla ayarlanarak dişler istenen konuma getirilir. Braketler metal ya da diş renginde porselen olabilir.

Şeffaf plak mı tel mi? Yan yana karşılaştırma

Görünüm

Şeffaf plaklar yakından bakılmadıkça fark edilmez. Metal braketler görünür, porselen braketler daha az fark edilir. Görünüm sizin için önemliyse plak avantajlıdır.

Günlük kullanım ve disiplin

Plaklar çıkarılabildiği için yemek yerken sorun yaşanmaz. Ancak günde yaklaşık 20–22 saat takılmaları gerekir. Takılmayan her saat tedaviyi uzatır. Tel sabittir, unutma riski yoktur. Bu yüzden kendi disiplininize güvenmiyorsanız tel daha uygun olabilir.

Yeme ve içme

Plaklarla su dışında bir şey içmeden önce plak çıkarılır. Yemekten sonra dişler fırçalanmadan plak takılmaz. Telde sert, yapışkan ve çok çiğnenen yiyeceklerden kaçınmak gerekir.

Temizlik

Plak çıkarıldığı için dişler normal şekilde fırçalanır ve diş ipi kullanılır. Telde braketlerin çevresi özel fırçalarla dikkatle temizlenmelidir. Temizlik yetersiz kalırsa braket çevresinde beyaz lekeler ve çürük oluşabilir.

Konfor

İki yöntemde de yeni plak ya da tel ayarı sonrası birkaç gün baskı hissi olabilir. Braketler ilk haftalarda yanak ve dudakta tahriş yapabilir. Plaklarda ise ilk günlerde hafif peltek konuşma görülebilir.

Tedavi edilebilen sorunlar

Şeffaf plaklar hafif ve orta düzey çapraşıklık, aralık ve bazı kapanış sorunlarında iyi sonuç verebilir. Çok karmaşık diş hareketlerinde, ciddi dönme ve kapanış bozukluklarında tel çoğu zaman daha öngörülebilirdir. Çene yapısından kaynaklanan büyük sorunlarda ortognatik tedavi gerekebilir.

Kontrol sıklığı

Telde genellikle dört altı haftada bir ayar randevusu gerekir. Plakta kontroller planın ilerleyişine göre belirlenir.

Kimler için hangisi?

Şeffaf plak öne çıkar:

• Hafif ya da orta düzey çapraşıklık ve aralık,

• Daha önce tel tedavisi görmüş ve dişleri yeniden kaymış yetişkinler,

• Görünümün önemli olduğu iş ve sosyal yaşam,

• Plağı düzenli takabilecek, disiplinli kişiler.

Tel öne çıkar:

• Karmaşık çapraşıklık ve kapanış bozuklukları,

• Plağı düzenli takmakta zorlanabilecek kişiler,

• Bazı çocuk ve ergen tedavileri.

Tedavi sonrası: pekiştirme

Hangi yöntem seçilirse seçilsin, dişler tedavi sonunda eski konumlarına dönmeye eğilimlidir. Bu yüzden pekiştirme aygıtı kullanılır. Bu, dişlerin arkasına yapıştırılan ince bir tel ya da gece takılan şeffaf bir plak olabilir. Pekiştirme talimatlarına uyulmazsa sonuç bozulabilir.

Tedavi süreci adım adım

İki yöntemde de tedavi benzer bir planlamayla başlar:

1. İlk muayene: Dişler, diş etleri ve kapanış incelenir. Beklentiniz konuşulur.

2. Kayıtlar: Fotoğraf, ölçü ya da ağız içi tarama ve röntgen alınır.

3. Plan: Dişlerin hareketi planlanır, tahmini süre belirlenir. Şeffaf plakta bu plan bilgisayarda görülebilir.

4. Başlangıç: Braketler takılır ya da ilk plaklar teslim edilir.

5. Kontroller: İlerleme düzenli aralıklarla kontrol edilir.

6. Bitiş ve pekiştirme: Dişler istenen konuma gelince pekiştirme dönemi başlar.

Tedaviye başlamadan önce

Ortodontik tedaviye başlamadan önce ağzın sağlıklı olması gerekir:

• Çürükler tedavi edilir,

• Diş taşı temizliği yapılır,

• Diş eti hastalığı varsa önce tedavi edilir,

• Gerekirse 20 yaş dişleri değerlendirilir.

Sağlıklı bir başlangıç, tedavinin daha sorunsuz ilerlemesini sağlar. Tedavi süresince de altı ayda bir genel kontrol ve temizlik önerilir.

Gençlerde ve yetişkinlerde farklar

Gençlerde çene gelişimi sürdüğü için bazı sorunlar büyüme döneminde yönlendirilebilir. Bu yaş grubunda tel tedavisi sık tercih edilir. Plak kullanımında düzen sağlamak gençlerde daha zor olabilir.

Yetişkinlerde çene gelişimi tamamlanmıştır. Diş hareketi yine mümkündür ama diş eti ve kemik sağlığı daha dikkatle izlenir. Yetişkinler çoğu zaman görünüm ve iş hayatı nedeniyle şeffaf plağı tercih eder. Eksik diş, eski kaplama ya da diş eti çekilmesi gibi durumlar planlamaya eklenir.

Her iki grupta da sonuç, tedavi süresince gösterilen özene ve pekiştirme dönemine uyuma bağlıdır.

Sık sorulan sorular

Plakları kaybedersem ne olur?

Hemen hekiminize haber verin. Çoğu zaman bir önceki ya da bir sonraki plağa geçilir ya da yeni plak hazırlanır. Plakları her zaman kabında saklamak kaybolmalarını önler.

Tel tedavisinde hangi yiyeceklerden kaçınmalıyım?

Sert kuruyemişler, mısır, sert şekerler, sakız ve yapışkan tatlılar braketleri kırabilir. Elma ve havuç gibi sert meyveler küçük parçalara bölünerek yenebilir.

Şeffaf plak mı tel mi daha hızlı?

Süre yöntemden çok sorunun büyüklüğüne ve kullanım düzenine bağlıdır. Plan aşamasında size tahmini süre söylenir.

Yetişkinler için geç mi?

Hayır. Diş eti ve kemik sağlıklıysa yetişkinlerde de ortodontik tedavi yapılabilir. Önce diş eti sağlığı kontrol edilir.

Tedaviden sonra lamina ya da beyazlatma yapılabilir mi?

Evet. Dişler düzeldikten sonra diş beyazlatma ya da gerekirse lamina ile estetik tamamlanabilir. Önce dişleri düzeltmek, daha az kesimle daha iyi sonuç almayı sağlayabilir.

Terimler

• Braket: Dişe yapıştırılan, telin geçtiği küçük parça.

• Şeffaf plak (aligner): Dişleri adım adım hareket ettiren şeffaf aparat.

• Tutunma noktası (attachment): Plağın dişi daha iyi kavraması için dişe yapıştırılan diş renginde çıkıntı.

• Pekiştirme (retainer): Tedavi sonrası dişlerin yerinde kalmasını sağlayan tel ya da plak.

Akılda kalması gerekenler

• İki yöntem de dişleri düzeltebilir, karar sorunun türüne göre verilir.

• Şeffaf plak günde yaklaşık 20–22 saat takılmazsa sonuç alınamaz.

• Karmaşık sorunlarda tel çoğu zaman daha öngörülebilirdir.

• Her iki yöntemde de pekiştirme dönemi şarttır.

Kaynaklar

• American Dental Association, MouthHealthy: Braces

• American Dental Association, MouthHealthy: Orthodontics

• American Association of Orthodontists

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Hangi yöntemin size uygun olduğunu muayene ve kayıtlardan sonra birlikte belirleriz. Randevu alabilirsiniz.